Copyright@ilarman.ir

گفتگو با امانقليچ شادمهر نويسنده و پژوهشگر در باره مختومقلي فراغي

گفتگوی لطیف ایزدی با امانقلیچ شادمهر در باره مختومقلی فراغی را در روزنامه گلشن مهر در ذیل میخوانید: امانقلیچ شادمهر یکی از نویسندگان ترکمن که در باره افکار و اندیشه های مختومقلی اندیشیده و آثاری را به رشته تحریر در آورده است. مصاحبه ما را با این نویسنده و پژوهشگر فرهنگ و ادبیات ترکمن در ذیل میخوانید:

فراغی از كدام یک از شاعران ادبیات ترك تاثير گرفته است؟
نظیره هاي مختومقلي و اقتباس او از اشعار شاعران ترك كم نيستند او از اشعار فضولي بغدادي كه در ميان عربها به امير الشعراء التركمان معروف است نظيره ها و اقتباس فراواني كرده است و در جايي از اشعارش خود فراغي آرزو كرده كاش در سخنداني و سخنوري چون فضولي مي بود! او بي شك از استادش فضولي تاثيرها گرفته است:
الگيمي اوزاتسام يته دير شاخه عرعر اول شيخ فضولي غه بولسا سوزوم برابر
(اگر به شاخه عرعر دست دراز کنم دستم می رسد. اما در آرزوی برابری سخن با شیخ فضولی است.)
يا از نسيمي ديگر شاعر مطرح ادبيات ترك در اوايل قرن پانزدهم ميلادي كه در مناظره خود با دردي شاهير هم كه دارد از نسيمي ياد مي كند. از شاعراني چون امير علي شير نوايي، حوجه احمد يساوي و ديگران كه ذكر همه به اطاله كلام مي انجامد نیز بهره جسته است.

برخی از نویسندگان مختومقلي را فردوسي تركمن ها مي دانند نظر شما در این باره چیست؟ فراغی را به کدامیک از شاعران ادبیات فارسي شبیه می دانید؟
شايد در احياي زبان ادبي تركمن آن جايگاه را دارد كه فردوسي در زبان فارسي دارد. اما مختومقلي به ديگر لحاظ شباهتي با او ندارد. او نه حافظ است نه سعدي و نه خيام است نه نظامي و ناصر خسرو. مختومقلي هيچكدامشان نيست اما همه آنان است. یعني مي توان گفت هم حافظ است در دلچسبي و شيوايي سخن و هم سعدي است در اشعار تعليمي يعني در سخن داني و محتواي تعليمي مختومقلي چون سعدي قهرمان بيان است و چون او صاحب مكتب. و هم نظامي است در مضمون سازي و مضمون پردازي. او در اين مورد بوي نظامي را مي دهد. او عطار است در حيطه عرفان و انديشه و اوج پروردگي. او سرآمدي عطار را دارد چون چاشني شعرش درد است. انديشه درد است در سير و سلوك عرفاني و مقامات و نوع نگرش به هستي و كاينات تحت تاثير شيخ عطار است شعر» سندن بي خبر» و «بير نيچه مثال» كه اقتفاي ترجمه از «از تو بي خبر» و» مثالي چند» عطار است. مختومقلي اين همه نيست بلكه همه اينهاست.

برای ترویج و تبلیغ اشعار و افکار و آرمان مختومقلی چه راهكاري پیشنهاد می کنید؟
تدريس ديوان اشعار مختومقلي در برنامه درسي حوزه ها و مكتب ها و حتي در مساجد جاي گيرد. اشعار او براي جريان يافتن انديشه هاي ديني اسلامي نقش به سزايي دارد. متاسفانه در حوزه ها و مكاتب درسي اهميتي كه به زبان عربي مي دهند به زبان تركمني چندان بهايي نمي دهند! شايد كم اهميتي اشعار او در حوزه ها در نگاه انتقادي او از متشرعين مدعي دين اسلام باشد او به گونه ديگر به مسايل اسلامي مي نگرد. اما تشكل ها و فعالان يايد كلاس هاي مختومقلي خواني و حتي روخواني اشعار را مي توان در برنامه هايشان بگنجانند. كار تدقيق و بررسي اشعار مختومقلي انجام گيرد. اشعار الحاقي حذف شود. ترجمه يكدست از تمام اشعار صورت پذيرد.
آ
قای شادمهر انتظار و خواسته شما از مسئولين چيست؟
انتظارم اين است اول بايد بدانيم كه مختومقلي شاعري است كه در ايران متولد و در ايران درگذشته است ايراني است وهويت ايراني دارد. بيشتر بها دهند. بيشترازاين چه كه در هفته مختومقلي كه از سوي مردم به صورت خودجوش انجام مي شود. او شاعر ايراني است چون ديگر شاعران ايران زمين بايد قدر اين ارزش ادبي و معنوي كشور را دانست. جزو سرمایه هاي جامعه ما هستند. سال گذشته را كشور تركيه سال مختومقلي ناميد و در بيشتر كشورهايي كه تركمن ها زندگي مي كنند، همايش هاي علمي گذاشتند. هرچند كه در ايران هم همايش هايي از سوي اداره فرهنگ وارشاد اسلامي گرفته مي شود اما درخور آن ارزش معنوي نيست.
مختومقلي فقط در ميان تركمن هاي آسياي مركزي شهرت نيافته است بلكه در بين تركمن هاي افغانستان، ايران ، آستاراخان و حتي بين تركمن هاي استاوروپول نيز نام و آوازه اي دارد. اين خود مي تواند پلي براي ارتباط بين كشورها باشد. ايجاد بنيادهاي تخصصی مختومقلي شناسي و تحقيق و پژوهش در باره مختومقلي را با ارتباط با كشورها بسط و گسترش داد.

وظيفه ما در قبال مختومقلی چيست؟
اگر ما به درستي از مختومقلي آگاهي پيدا كنيم، درمي يابيم كه وي تنها شاعر صرف نبوده است. بلكه انديشمندي است آزاد انديش و آرمانخواه، شاعري است متفكر و عارفي است ژرف نگر. هرچه او را بيشتر بشناسيم و شناخت بيشتر نسبت به اوپيدا كنيم وظيفه مان سنگين تر و رسالتمان خطيرتر مي شود. او شعرش را در خدمت به مردم گرفت. كمر به اصلاح حاكم و افلاح مردم بست . او انديشه اش و آرمانش را فداي منفعت شخصي خود نكرد.
مختومقلي اوتدي دوير دورانيم
ناكس لر سوزوندن كوپ دير گومانيم
خرمن خرمن گونگليمده باردير آرمانيم
آباد لارني ويران اتدي بو دونيا
( مختومقلی دوران تو به سر رسیده است، گمان هایی به سخن ناکسان دارم و در دل آرزوها و آرمان های زیادی دارم. این دنیا بسیار آبادانی ها را ویران ساخت.)
هميشه به سوي اتحاد و يكدلي و همدلي حركت كرد. هرگز از پاي ننشست مصلحت را در نظر داشت. بي هيچ هراسي در پرتو انديشه هاي ناب خود فقط براي فلاح مردم خود مي انديشيد.
در باره انديشه هاي اجتماعي و سياسي مختومقلی صحبت کنید ؟
انديشه اش ناب است. اين انديشه او دربيت بيت اشعارش جاري و ساري است. بي گمان انديشه فراغي مبتني بر تعاليم قرآني و آموزه هاي ديني است. خرد ورزي در زندگي، مهرورزي در رفتار انساني، چكامه هايي از اندبشه هاي اجتماعي و سياسي اوست. انديشه او به گونه اي كه هر انديشه اي را به انديشه وامي دارد. هرجا كه سخن مي راند، سخن از مناعت طبع و عزت نفس و آزادگي و آزاد بودن است. زبان به تملق نمي گشايد. از دايره تنگ چاپلوسي به عرصه تفكر و معرفت روي مي آورد. انديشه اش سرسري نيست و سطحي، بلكه با ديدي عميق به مسايل مي نگرد و بي محابا بر بسياري از آداب و عادتهاي غلط گذشته مي شورد و در ابراز عقيده ثابت قدم و استوار است. از كسي بيم ندارد حتي در شعر سن فتاح با اينكه مي داند كه خود را به خطر مي اندارد، اما حاكم زورگو را مورد انتقاد قرار مي دهد
فراغي درد آيديپ درده يانمالي
غان يودوپ ظاليم فتاح قانمالي
ديري اوزوم ليكن اولي سانمالي
آنگسه اولدير بو دستاني اول فتاح
( فراغی از درد سخن می گوید و از درد می نالد، خون می نوشد این فتاح تا سیراب شود.زنده ام. با مرگ دست و پنجه نرم میکنمو اگر این سخن مرا فتاح بداند مرا نابود خواهد کرد.)
سخني آتشين دارد و دل نازكش و روح باريكش تحمل آن همه زور و ستم و ظلم را نداشت و در زمانه خود ديگر نشستن در برابرخوانين ظالم را جايز نمي داند
مختومقلي آيامه جان، بيلينگ قوشه، گي غضب دون
حددن آشدي بو ظاليم خان آخير تور قورمالي بولدي
( مختومقلی درنگ مکن، همت کن. لباس خشم برتن کن. این ظالم از حد گذشت باید به پا خیزی)
شاعر دردمندانه به كساني كه به ناحق خون ريخته اند مي شورد و زبانش را آتشين مي كند:
مختومقلي ديلي اودلي اود ساچار
سوز گورمز ناكسينگ عايبيمي آچار
( مختومقلی سخن آتشین دارد و آش می پراکند. و عیب ناکسان را بر ملا می سازد.)
فراغي در بيان انديشه، راسخ و در اظهار عدالت خواهي و عدالت پروري بي پرده بود و از بيان حقايق هيچ ابايي نداشت:
شاه لاردا قالمادي حكم عدالت
بير پول اوجين مفتي برر روايت
( در شاهان عدالتی نمانده است و مفتیان رشوه گرفته حکم ناحق می دهند.)
او با فريادهاي معترضانه خود زورگويان را مورد خطاب قرار مي دهد:
بلند داغلار بييك لينگگه بوسانما
واغتينگ گلسه غوريپ ير دك بولرسن
ترينگ دريا هايباتينگه قووانمه
گذرده سو بولوپ زر دك بولرسن
( ای کوه های سر به فلک کشیده به بلندی خود منازید که روزی چون زمین هموار خواهی شد. و ای دریای با هیبت به هیبت خود ننازید که چون آب در گذر زرد خواهی شد.)
او با فرياد دردمندان فرياد مي كشد و شكوه سر مي دهد و ذوالفقار حضرل علي(ع) را مي طلبد تا آنان را از دم تيغ بگذراند و با شمشير بران شعرش بر حاكم زورگو حمله ور شود:
اي ياران لار قووات برجك خداي دير
علي ذولفقاري سيرسلسين ايندي
( ای یاران آنکه نیرو می دهد و قوت می دهد خداست. زمان آن است که ذوالفقار حضرت علی به کار گرفته شود.)
برگزاری مراسم نکوداشت مختومقلی چه تاثیری در جامعه دارد؟
همین همایش هاست که او و ادبیات ترکمن را دوباره زنده کرده است. مختومقلی خود احیا گر ادب نوین است و یادکرد و پاسداشت او، رویکرد احیایی ادبیا ت ترکمن دارد. من در سطوح بالای نویسندگان ایران که برخورد داشته ام کسی را ندیدم که مختومقلی را نشناسد. از دکتر جلیل تجلیل تا سرآمدان ادب فارسی معاصر همه وهمه او را می ستایند و این در نتیجه زحمات و نکوداشت هایی است که در سراسر ایران با همت عالی دانشجویان و دانش آموختگان برگزار می شود. و مسوولان فرهنگی را نیز وا می دارد تا به فرهنگ بومی و منطقه ایی فکری کنند و چاره ای بیندیشند.
حرف آخر شما ؟
مختومقلی سوزوم غیسغا شرحی کوپ
بیلمانه هیچ بیلن کیشا نرخی کوپ
نرینگ نردن ارینگ اردن پارخی کوپ
بو مشگل ایش دیر سوزله شنده دنگ بولار

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*


*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

طراحی و پیاده سازی: ایران وب کاران / نیازی تلفن: 2291449 - 2221228 - 0172